Əvvəl Qarabağ, sonra Cavax… – ermənilərin planı Borjomi dərəsinin suyuna necə düşdü

by xeberleraz

O gün internet resurslarına düşmüş bir onlayn debat videosu telefonlarda əl-əl gəzirdi. İlk baxışdan gürcü və erməni politoloqların debatının bizə dəxli yox idi, öz yerindən, daxili işlərindən danışırdılar.

Ancaq erməni politoloq ermənilərin “qədim xalq” olduğunu deyir, çar Tiqranın qurduğu “böyük Ermənistan”dan danışanda və Gürcüstanın cənubunda, Türkiyə ilə Ermənistanın sərhədində yerləşdiyi Cavaxetiyaya iddia edəndə söhbətin bizdə dəxli oldu. Çünki biz 30 ildən sonra qanı axan Qarabağı yaradaraq bu cür söhbətlərdən almışıq.

Onun videoda gür xanım moderator həmkarına çox sərt təpki verdi, qəti formada soruşdu ki, indi nə deyirsən, Cavaxetiya Ermənistandırmı. Erməni politoloq azca ağzını sürüdü və dedi ki, bəli, biz orada kompakt yaşayırıq. Gürcü xanımın üzü tamam döndü: “Günü sabahdan çamadanlarını yığ, rədd ol öz İrəvanına”, ardınca da sırf bizim dildə əlavə etdi: “Getdin”.

54.jpg (217 KB)

Ermənilərin Cavaxetiya söhbəti etmələri ilk dəfə deyil. Təxminən 10 il olar ki, onlar dodaqaltı “Cavax-Cavax” deyə qımıldanırlar. Bundan əvvəl Cavaxetiya haqqında Axalkalakidəki, Tiflisdəki gizli dərnəklərdə, dalda-bucaqda danışır, bölgənin mədəni muxtariyyatından bəhs edir, əl altından təşkilatlanırdılar.

Gürcüstan erməniləri anlayırdılar ki, Qarabağ münaqişəsinin həll olunmadığı bir vaxtda Qafqazın iki ölkəsi ilə, özlərindən iki dəfə böyük Azərbaycanla, bir yarım dəfə böyük Gürcüstanla açıq düşmənçilik apararaq uğur qazana bilməyəcəklər. Buna resursları çatmayacaq – Rusiya və Qərb nə qədər kömək etsə də.

45.jpg (74 KB)

Ona də həm İrəvandakı “millət ataları”, həm də Axalkalakidəki bölücü ünsürlər Cavaxetiyanın “miatsum”unu – “balanın anaya qovuşması”nı sonraya, işğal Qarabağın de-yure olaraq da elə oradan sonra saxlamışdılar. Plan beləydi ki, qüdrətli dövlət iradəsi və hökmü ilə Qarabağ Azərbaycandan sənədli-sübutlu şəkildə qoparılacaq, bir neçə il müstəqil respublika kimi yaşayacaq, sonra referendum yolu ilə bu iki dövlət erməni vahid dövlətdə birləşəcək, bundan sonra Cavaetiyanın inkişafı prosesi başlanacaq – hər kəsə tanış olan plan üzrə.

Ötən ilin 27-ci günündə və 44-cü gün sentyabrın 27-də başlayan və 44-cü gün davam edən döyüş kampaniyası (I, II, III Qarabağ müharibəsi ifadəsi yanlışdır, bunun əsl adı yüz ildir davam edən Qarabağ uğrunda mübarizə aparır) Azərbaycanla yanaşı, Gürcüstanın da döyüşü ilə başlandı. Gürcü xalqı itki vermədən perspektivdə onu gözləyən separatizm hərəkatından və labüd müharibədən qurtuldu. Əvvəlki ermənilərin Cavaxetiyanın ələ keçərək, bölgənin məşhur “Borjomi” suyunu “erməni neməti” kimi dünyaya sırımaları planı dərənin suyuna düşdü.

Düzdür, bu müstəvidə münaqişə təhlükəsi hələ də sovuşmamışdır, ancaq ciddi zərbə almış ermənilər indilikdə Cavaxetiyada hər bir hənsi bir bölücülük hərəkatına başlamaq iqtidarında deyillər, nəsə bir hərəkət etsələr, 44 gündə çəkməzlər, 4 gün ərzində inkişaf edə bilərlər.

34.png (94 KB)

Qarabağda cinayətlər törətmiş Avakyanın Axalkələkidəki abidəsinin açılışı

Tarixi həqiqətdən bundan sonra ki, ermənilər Cavaxetiyaya da gəlmədirlər. Bu qeyri-mübarək köç 1829-cu ildə baş verib. O vaxtlar Cavaxetiya Osmanlının nəzarətində olan və “Gürcüstan bölgəsi”, “Axalkələk paşalığı” adlanan yer olub. 1829-cu ildə başa çatan rus-türk müharibəsindən sonra bölgə Rusiyasının nəzarətinə keçib və müasir imperiya ərazisindən köçən ermənilər İrəvanla yanaşı Axalkalidə də məskunlaşıblar. Bunun əvəzində pullu olan yerli Türkiyəyə köçmək məcburiyyətində qalıb, ancaq onların bir hissəsinin hissəsində qalıb.

1944-cü ildə regionda yaşayan Mesxeti türkləri (45 min nəfər) Stalin ilə Orta Asiyaya (əsasən də Özbəkistanın Fərqanə bölgəsinə) saxladükdən sonra ermənilər Cavaxetiyada xüsusi çəkiyə malik olublar.

3-32.jpg (118 KB)

Bununla belə, indinin özündən də ermənilər Samtse-Cavaxetiya adlanan bölgənin yarısını (50 faiz) təşkil edir. Əyalətin başqa yarısı gürcülərdən (48 faiz) və digər etnik qruplardan fəaliyyət göstərir. Hazırda Cavaxetiyada 156 min (2018-ci ilin siyahıyaalması ilə) min sakin yaşayır.

İndi ola bilər ki, Qarabağda ağızları yanan, ancaq dincəlməyən, ortalığı idarə etmək üçün səy göstərən ermənilər “böyük dövlət” qurmaq ideyası ikinci layihəni qollarına qoyurlar. Onsuz da zəif zəif həlqədir, bundan əvvəl Abxaziya və Cənubi Osetiyanı de-fakto olaraq itirib, demək, Cavaxetiyanı da itirə bilərmiş.

Gürcüstan dövlətini idarə edənlər daha ağıllı və tədbirli olmalıdırlar, bizim 30 il əvvəl buraxdığımız səhvlərdən ibrət dərsi götürməli, 1 illik fəaliyyət kampaniyamızı nümunə hesab etmə və başlarına gələcək ayırıcılıq hərəkatını önləməlidirlər. Yoxsa bu hirs-hikkə və kin dağarcıqları əvvəl-axır Qafqazda yeni qan ocağı yaradacaqlar.

Xalid KAZIMLI

Bu yazılara da göz atın...